Ատամնաշապիկներ և կամուրջաձև պրոթեզներ․ ամբողջական ուղեցույց

Ինչով է ատամնաշապիկը տարբերվում կամրջից

Ատամնաշապիկը ֆիքսված օրթոպեդիկ կոնստրուկցիա է, որը ծածկում է նախապատրաստված սեփական ատամը կամ կարող է տեղադրվել իմպլանտի վրա։ Այն քննարկվում է, երբ ատամը զգալիորեն քայքայված, մեծ վերականգնումով թուլացած կամ վնասված է և պետք է վերականգնել ձևն ու գործառույթը։ Որոշումը կախված է նրանից, թե հնարավո՞ր է պահպանել ատամը և պաշտպանել մնացած հյուսվածքները։

Կամուրջաձև պրոթեզը լրացնում է բացակայող ատամի տեղը։ Դասական տարբերակում այն հենվում է մեկ կամ մի քանի հարևան ատամների վրա, որոնք պետք է նախապատրաստվեն․ կան նաև կպչուն և իմպլանտ-հենարանային տարբերակներ։ Ցանկացած կամուրջ չի կարելի նախապես համարել լավագույն լուծում․ նշանակություն ունեն հենարանները, ծանրաբեռնվածությունը, լնդերը, մաքրելու հնարավորությունը և այլընտրանքները։

Ինչ է գնահատում բժիշկը մինչև բուժումը

Խորհրդատվության ընթացքում քննարկվում են գանգատները, նախկին վերականգնումները, ընդհանուր առողջությունը, ատամների ծանրաբեռնման սովորությունները և սպասումները։ Զննում են ատամներն ու լնդերը, ստուգում կծվածքային շփումները, գնահատում հիգիենան և ցուցումների դեպքում կատարում ռենտգեն հետազոտություն։ Կամրջի համար առանձին է գնահատվում յուրաքանչյուր հենարան ատամը և բացի երկարությունը։

Ակտիվ կարիեսը, լնդերի բորբոքումը, ատամի ճաքը, հենարանի անկայունությունը կամ ատամնափառի վատ վերահսկումը չպետք է անտեսվեն արագ պրոթեզավորման համար։ Երբեմն առաջին փուլն է կարիեսի կամ արմատախողովակի բուժումը, լնդերի վիճակի կայունացումը կամ այլ պլանը։ Սա կանխատեսման գնահատման մասն է։

• Հնարավո՞ր է պահպանել ատամը, և նրա հյուսվածքները բավարար ե՞ն ատամնաշապիկի համար։
• Ո՞ր ատամներն են հենարան լինելու կամրջի դեպքում, և չի՞ գերծանրաբեռնվի դրանցից որևէ մեկը։
• Ինչպե՞ս են կծվածքը, ատամների սեղմումը կամ սովորությունները ազդում նյութի և պաշտպանության վրա։
• Ի՞նչ նախապատրաստական փուլեր, ժամանակավոր կոնստրուկցիա և հսկողություն են անհրաժեշտ։
• Ո՞ր այլընտրանքներն են կիրառելի հենց այս իրավիճակում։

Նախապատրաստում, ժամանակավոր կոնստրուկցիա և նյութեր

Բուժումը սովորաբար ներառում է ատամի կամ հենարանների նախապատրաստում, թվային կամ սովորական չափագրում, կծվածքի գրանցում և կոնստրուկցիայի պատրաստում։ Մինչ մշտական աշխատանքը պատրաստվում է, կարող է պետք լինել ժամանակավոր ատամնաշապիկ կամ կամուրջ։ Ճշգրիտ փուլերն ու այցերի քանակը կախված են իրավիճակից, լաբորատոր գործընթացից և նախնական բուժման անհրաժեշտությունից, ուստի բոլորի համար նույն ժամկետ խոստանալը ճիշտ չէ։

Կերամիկան, ցիրկոնը, մետաղակերամիկան, մետաղական համաձուլվածքներն ու կոմպոզիտային նյութերը տարբերվում են տեսքով, ամրությամբ, մշակման եղանակով և սահմանափակումներով։ Որոշ կերամիկական նյութերի համար կարևոր են կոտրվելու վտանգն ու ծանրաբեռնման գոտին, մետաղական համաձուլվածքների դեպքում հաշվի է առնվում կազմը և հնարավոր զգայունությունը։ Նյութը ինքնուրույն «վարկանիշ» չէ․ այն ընտրվում է կոնստրուկցիայի ձևի, կծվածքի և հյուսվածքների հետ միասին։

Ռիսկեր, խնամք և երբ դիմել բժշկին

Լավ պատրաստված կոնստրուկցիան չի վերացնում սեփական ատամների շուրջ կարիեսի և լնդերի հիվանդությունների վտանգը։ Կարող են լինել նախապատրաստումից հետո զգայունություն, կոտրվածք կամ ֆիքսման կորուստ, շփումների փոփոխություն, լնդերի բորբոքում կամ կարիես ատամնաշապիկի եզրին ու կամրջի հենարանի մոտ։ Վտանգը կախված է սկզբնական վիճակից, հիգիենայից, ծանրաբեռնվածությունից և կանոնավոր հսկողությունից, ուստի ճշգրիտ ծառայության ժամկետ նախապես չի երաշխավորվում։

Ատամները մաքրեք օրական երկու անգամ ֆտոր պարունակող մածուկով և բժշկի հետ ճշտեք, թե ինչպես մաքրել ատամների արանքն ու կամրջի տակը․ թել-անցկացման միջոցը, միջատամնային խոզանակը կամ այլ միջոցները բոլորին նույնը չեն համապատասխանում։ Կապվեք կլինիկայի հետ ցավի, զգայունության ուժեղացման, կոտրվածքի, շարժունության, կծվածքի փոփոխության, լնդերի արյունահոսության կամ այտուցի, տհաճ հոտի կամ սննդի խցանման դեպքում։ Դեմքի կամ պարանոցի արագ աճող այտուցը, ինքնազգացողության վատացմամբ ջերմությունը, շնչելու կամ կուլ տալու դժվարությունը անհետաձգելի օգնության դիմելու պատճառ են՝ տեղական կանոններով։

Այլընտրանքներ և հարցեր բժշկին

Կամրջի այլընտրանք կարող են լինել իմպլանտի վրա ատամնաշապիկը, կպչուն կամուրջը, շարժական կոնստրուկցիան կամ որոշ դեպքերում բացի պահպանումը։ Լիարժեք ատամնաշապիկի այլընտրանք երբեմն կարող է լինել ավելի խնայող վերականգնումը, եթե ատամի հյուսվածքները բավարար են։ Յուրաքանչյուր տարբերակ ունի իր պահանջները հարևան ատամների, ոսկրի, լնդերի, հիգիենայի, ժամկետների և հսկողության նկատմամբ։

Եթե ապրում եք Երևանում, գալիս եք այլ քաղաքից կամ Հայաստան կարճ այցով եք պլանավորում բուժում, նախապես քննարկեք հսկողական այցերն ու ժամանակավոր կոնստրուկցիայի կազմակերպումը։ Մեթոդը մի ընտրեք միայն այցերի թվով կամ գեղագիտական խոստումով․ կարևոր են հասկանալի ախտորոշումը, խնամքի պլանը և պահեստային տարբերակը։