Պուլպիտ․ պատճառներ, ախտանշաններ, ախտորոշում և բուժում

Ինչ է պուլպիտը և ինչու կարող է ցավ առաջանալ

Պուլպան ատամի կենտրոնական խոռոչի և արմատախողովակների փափուկ հյուսվածքն է․ այն պարունակում է արյունատար անոթներ ու նյարդաթելեր։ Պուլպիտը դրա բորբոքումն է։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նշում է, որ չբուժված կարիեսը կարող է հասնել ցավի և վարակի․ ատամնափառի մեջ հաճախակի ընդունվող ազատ շաքարներից առաջացած թթուները աստիճանաբար վնասում են ատամի կարծր հյուսվածքները։

Ամենահաճախը բակտերիաներն ու դրանց արգասիքները պուլպային են մոտենում խոր կարիեսի միջոցով։ Հնարավոր են նաև ճաքը, վնասվածքը, հին վերականգնման բացված եզրը կամ կրկնվող միջամտությունները։ «Պուլպիտ» բառը միայնակ չի ասում՝ արդյոք բորբոքումը դարձելի է և որ բուժումն է հարմար․ պետք են կլինիկական թեստեր և ամբողջ ատամի գնահատում։

• Կարիոզ խոռոչը կամ վնասված վերականգնումը կարող են գրգռիչներին ուղի տալ դեպի պուլպա։
• Ճաքը կամ վնասվածքը կարող են ախտանշան տալ նույնիսկ տեսանելի կարիեսի բացակայությամբ։
• Ցավը կարող է տարածվել, ուստի միշտ չէ, որ հնարավոր է ինքնուրույն գտնել պատճառող ատամը։

Ախտանշաններ․ երբ չպետք է հետաձգել այցը

Սառըից, տաքից կամ քաղցրից արագ անցնող ցավն ու գրգռիչից հետո պահպանվող ցավը տարբեր պատկերներ են, բայց դրանցից ոչ մեկը տանը ախտորոշում չի հաստատում։ Ինքնաբուխ, բաբախող կամ գիշերային ցավը, կծելիս ցավը, ատամի «բարձրացած» զգացումը կամ կրկնվող նոպաները պատճառ են շուտ ատամնաբույժի դիմելու։ Ցավի հանկարծակի դադարելը ապաքինում չի ապացուցում․ պուլպայի զգայունության փոփոխությունը նույնպես գնահատում է պահանջում։

Շտապ առկա օգնություն փնտրեք դեմքի կամ բերանի աճող այտուցի, բարձր ջերմության, վատ ինքնազգացողության կամ բերանը բացելու դժվարության դեպքում։ Շնչելու, խոսելու կամ կուլ տալու դժվարությունը, զգալի այտուցը կամ աչքի հետ կապված ախտանշանները պահանջում են անհետաձգելի բժշկական գնահատում։ Մի փորձեք ինքնուրույն բացել լնդը կամ մաքրել ատամի ներսը։

Ինչպես է ատամնաբույժը հաստատում ախտորոշումը

Մեկ ռենտգենը կամ մեկ թեստը լիարժեք պատասխան չեն։ Այցի ընթացքում բժիշկը հարցնում է՝ երբ է սկսել ցավը և ինչն է այն հրահրում, զննում է ատամն ու շրջակա հյուսվածքները, ստուգում է ջերմային և այլ ախտորոշիչ գրգռիչների արձագանքը, կարող է գնահատել թեթև հպման կամ կծելու զգայունությունը։ Անհրաժեշտության դեպքում արվում է նպատակային ատամնային ռենտգեն՝ կարիեսը, արմատները և արմատի ծայրի շուրջ հյուսվածքները տեսնելու համար, սակայն այն ցավը ուղղակի չի չափում։

Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ նման գանգատները կարող են լինել կարիեսից, ճաքից, արմատի շուրջ բորբոքումից, հարակից ատամից կամ ոչ ատամնային պատճառից։ Միջազգային էնդոդոնտիկ տերմինաբանությունը պուլպայի և արմատի շրջանի ախտորոշումը դիտում է որպես կլինիկական տվյալների համադրություն, ոչ թե տնային թեստ։ Բժշկին ասեք վնասվածքի, հին վերականգնումների, հղիության, քրոնիկական հիվանդությունների և բոլոր ընդունվող դեղերի մասին։

• Ե՞րբ է սկսել ցավը, և ինչն է այն հրահրում կամ թեթևացնում։
• Որքա՞ն է այն տևում սառըից, տաքից կամ ուտելուց հետո։
• Կա՞ն այտուց, ջերմություն, վնասվածք, ճաք կամ կծելիս ցավ։
• Ի՞նչ դեղեր և առողջական վիճակներ պետք է հաշվի առնել։

Բուժում․ ինչ տարբերակներ են սովորաբար քննարկվում

Բուժման նպատակը բորբոքման կամ վարակի աղբյուրը վերացնելն ու հնարավորության դեպքում ատամը պահպանելն է։ Որոշ ախտորոշումների և բավարար առողջ ատամնանյութի դեպքում բժիշկը կարող է քննարկել պուլպայի կենսունակությունը պահպանող բուժում․ վնասված մասը հեռացվում է, իսկ մնացած պուլպան փորձում են կենսունակ պահել։ Արդյոք դա հարմար է, որոշվում է արյունահոսության, կարիեսի, ճաքերի և ատամի վերականգնման հեռանկարի զննումից հետո։

Եթե պուլպան անդառնալի վնասված է կամ մահացել է, կարող է պետք լինել արմատախողովակի բուժում․ բժիշկը մաքրում և մշակում է խողովակները, հերմետիկ լցնում և պլանավորում ատամի տեսանելի մասի վերականգնումը։ Երբեմն հեռանկարը վատ է, օրինակ՝ չվերականգնվող ճաքի կամ հենարանի պակասի դեպքում, և քննարկվում են հեռացումն ու փոխարինման տարբերակները։ Ոչ մի տարբերակ արդյունք չի երաշխավորում առանց ախտորոշման և հսկողության։

Ինչ անել այցից առաջ և ինչ չանել

Կապվեք ատամնաբուժարանի հետ և նկարագրեք ցավի ուժգնությունը, այտուցը, ջերմությունը և քրոնիկական հիվանդությունները։ Սպասելիս մի դրեք ատամի վրա ագրեսիվ նյութեր, մի տաքացրեք այտուցը և առանց նշանակման հակաբիոտիկ մի սկսեք։ Եթե օգտագործում եք առանց դեղատոմսի ցավազրկող, հետևեք տվյալ դեղի ցուցումներին և հաշվի առեք հակացուցումները, ալերգիան, հղիությունը ու այլ դեղերը․ անհատական խորհուրդ կարող է տալ բժիշկը կամ դեղագետը։

Շարունակեք նուրբ բերանի հիգիենան, խուսափեք ակնհայտ ցավ հրահրող սննդից ու խմիչքից և ժամանակավոր թեթևացման պատճառով զննումը մի հետաձգեք։ Եթե կան, այցին վերցրեք դեղերի ցանկն ու նախորդ նկարները։ Դա օգնում է արագ ու անվտանգ պլան կազմել, հատկապես քրոնիկական հիվանդության դեպքում։

• Բժշկի համար գրանցեք ախտանշաններն ու դրանց առաջացման ժամանակը։
• Մի դրեք հաբեր, սպիրտ կամ այլ նյութեր լնդին կամ կարիոզ խոռոչում։
• Մի դադարեցրեք մշտական նշանակված դեղերը՝ առանց նշանակող մասնագետի խորհրդի։
• Կարմիր դրոշների դեպքում դիմեք շտապ օգնության, ոչ թե սպասեք սովորական այցին։

Կանխարգելում և օգտակար հարցեր ատամնաբույժին

Ամեն դեպքը կանխել հնարավոր չէ, սակայն կարիեսի վտանգը նվազեցնում են ֆտոր պարունակող մածուկով կանոնավոր մաքրումը, ատամների միջև մաքրումը, ազատ շաքարների չափավոր օգտագործումը և կանխարգելիչ զննումները։ Կարիեսի վաղ բուժումը սովորաբար ավելի պարզ է, քան դրա բարդությունների բուժումը։ Սրանք ընդհանուր միջոցներ են, ոչ թե խոստում, որ պուլպիտ երբեք չի առաջանա։

Խորհրդատվության ժամանակ խնդրեք ախտորոշումը պարզ լեզվով, խնդրահարույց հատվածի բացատրություն և այլընտրանքների քննարկում։ Երևանում, հատկապես բուժման համար ճանապարհորդելիս, ընթացակարգ մի ընտրեք միայն նկարագրությամբ կամ գնով․ որոշումը կախված է զննումից, նկարներից, ատամի վերականգնելիությունից և ընդհանուր առողջությունից։

• Ո՞րն է պուլպայի և արմատի շուրջ հյուսվածքների ախտորոշումը։
• Կա՞ պուլպայի կենսունակությունը պահելու հնարավորություն և ինչու։
• Ինչպե՞ս է ատամը վերականգնվելու բուժումից հետո և ինչ սահմանափակումներ կարող են լինել։
• Բուժումից հետո ո՞ր ախտանշաններն են պահանջում արտահերթ կապ։