Քունք-ստորինծնոտային հոդի խանգարումներ․ պատճառները, ախտորոշումը և բուժումը

Ինչպես է աշխատում հոդը

Երկու քունք-ստորինծնոտային հոդերը գտնվում են ականջների առջև և ստորին ծնոտը միացնում են գանգին։ Բերանը բացելիս ստորին ծնոտի հոդագլուխը պտտվում և սահում է։ Ոսկրային մակերեսների միջև հոդային սկավառակն է, իսկ մկանները համաձայնեցնում են շարժումները խոսելիս, ծամելիս և հորանջելիս։

Այս անվան տակ միավորվում են ծամիչ մկանների ցավը, հոդային ցավը, սկավառակի դիրքի խանգարումները և այլ փոփոխություններ։ Միաժամանակ կարող են առկա լինել մի քանի բաղադրիչներ։ Ուստի նույն ախտանշանը տարբեր մարդկանց մոտ նույն բուժումը չի պահանջում։ Գնաթոլոգիան գնահատման ոլորտ է, ոչ թե առանձին ախտորոշում։

Կտկտոց, ցավ և բերանի բացման սահմանափակում

Ուշադրության են արժանի ականջի առջև կամ ծամիչ մկաններում ցավը, բերանը բացելու դժվարությունը, կարկամությունն ու ծնոտի արգելափակման դրվագները։ Ցավը կարող է ուժեղանալ ծամելիս, տարածվել դեմքին և ուղեկցվել գլխացավով։ Ականջի աղմուկը կամ փակվածության զգացումը չեն ապացուցում, որ պատճառը հոդն է։

Եթե կտկտոցը ցավ չի առաջացնում և ծնոտն ազատ է շարժվում, սովորաբար միայն ձայնը վերացնելու կարիք չկա։ Նոր ցավոտ կտկտոցը, շարժման սովորական ծավալի նվազումը կամ կրկնվող արգելափակումը զննման պատճառ են։ «Կտկտոցից դեպի ցավ, ապա քայքայում» պարտադիր հաջորդականություն գոյություն չունի։

Ինչու պատճառը միայն կծվածքով չեն բացատրում

Հաճախ հնարավոր չէ գտնել մեկ պատճառ։ Հաշվի են առնում վնասվածքը, հոդի վիճակը, մկանային ծանրաբեռնվածությունը, քունը, սթրեսը և այլ ցավային խնդիրները։ Ատամները սեղմելը կամ կրճտացնելը կարող են ուժեղացնել ախտանշանները, բայց բոլոր դեպքերը չեն բացատրում։ Սթրեսի դերը չի նշանակում, թե ցավը հորինված է․ այն կարող է ազդել մկանային լարվածության և ցավի ընկալման վրա։

Սխալ կծվածքը կամ նախկին օրթոդոնտիկ բուժումը չի կարելի ինքնաբերաբար համարել խանգարման պատճառ։ NIDCR-ի արդի տեղեկությունը նման պարզ պատճառահետևանքային կապ չի հաստատում։ Եթե անմիջապես առաջարկվում է փոխել կծվածքը, ճշտեք՝ ինչ ախտորոշում է հաստատվել և ինչ առանձին խնդիր է լուծվում։

Ինչպես է կատարվում ախտորոշումը

Բժիշկը հարցնում է ցավի տեղը, սկսվելու ժամանակը, ուժեղացնող գործոնները, վնասվածքներն ու արգելափակման դրվագները։ Զննման ընթացքում գնահատում են ծնոտի շարժումը, մկանների ու հոդերի ցավոտությունը, ատամները և շրջակա հյուսվածքները։ Կարևոր է բացառել ատամնային վարակը, ականջի հիվանդությունները և դեմքի ցավի այլ պատճառները։ Միայն կտկտոցը կամ առցանց թեստը բավարար չէ։

Պատկերային հետազոտությունն ընտրում են, եթե այն պատասխանում է կոնկրետ հարցի և կարող է փոխել բուժման պլանը։ ՄՌՏ-ն կարող է անհրաժեշտ լինել սկավառակի և փափուկ հյուսվածքների, իսկ ՀՏ-ն՝ ոսկրային կառուցվածքների գնահատման համար։ Դրանք զննումը չեն փոխարինում և ամեն կտկտոցի դեպքում պարտադիր չեն։ Նկարի փոփոխությունը համադրում են գանգատների հետ։

• Գրեք՝ երբ է սկսվել ցավը, որտեղ է և ինչպես է կապված ծամելու հետ։
• Նշեք արգելափակումներն ու բերանի սովորական բացման փոփոխությունները։
• Վերցրեք նախկին եզրակացությունները, դեղերի ցանկը և վնասվածքների մասին տվյալները։
• Հայտնեք գլխացավերի, քնի խնդիրների և վերջին ատամնաբուժական միջամտությունների մասին։

Բուժում և վերականգնում

Նպատակն է նվազեցնել ցավը և վերականգնել հարմար ծամելն ու շարժումը։ Պատճառը գնահատելուց հետո քննարկում են սադրող ծանրաբեռնվածության նվազեցումը, ինքնօգնության ուսուցումը և անհատական վերականգնումը։ Վարժություններն ու ձեռքով կատարվող մեթոդներն ընտրում է մասնագետը։ Ծնոտը ուժով ձգելը կամ ինքնուրույն տեղը գցելու փորձը կարող են վնասել։

Երկարատև ցավի դեպքում կարող է անհրաժեշտ լինել ատամնաբույժի, դեմքի ցավով զբաղվող մասնագետի, ֆիզիոթերապևտի և այլ բժիշկների համատեղ աշխատանքը։ Քնի բարելավումն ու ցավի կառավարման հոգեբանական մեթոդները որոշ դեպքերում լրացնում են օգնությունը։ Դեղերն ընտրում են՝ հաշվի առնելով հիվանդություններն ու հակացուցումները։ Այս հոդվածը դեղ կամ դեղաչափ չի նշանակում։

Արդյունքը գնահատում են ուտելու, խոսելու ու բերանը բացելու հարմարությամբ և ցավի հաճախականությամբ։ Ախտանշանները կարող են տատանվել, և կարճ սրացումը պարտադիր նոր վնասում չի նշանակում։ Եթե բարելավում չկա, վերանայում են ախտորոշումն ու պլանը։ Ժամկետն ու արդյունքը նախապես երաշխավորել հնարավոր չէ։

Կապպաների հնարավորություններն ու սահմանները

Անհատական կայունացնող կապպան կարող է պաշտպանել ատամները և որոշ դեպքերում լինել օգնության մաս։ Այն խանգարումը բուժելու համընդհանուր միջոց չէ․ ցավի մեղմացման ապացույցները բավարար չեն յուրաքանչյուր պացիենտին արդյունք խոստանալու համար։ Պետք են հստակ նպատակ, համապատասխանության ստուգում և կրկնակի զննման համաձայնեցված ժամկետ։

Առանց առանձին հիմնավորման կապպան չպետք է մշտապես փոխի կծվածքը։ Եթե այն ցավ կամ ատամների հպման նկատելի փոփոխություն է առաջացնում, դադարեցրեք օգտագործումը և դիմեք բժշկին։ Ինքնուրույն մի ձևափոխեք այն։ Առանց ախտորոշման կապպա գնելը ցավի պատճառը պարզելու փոխարինում չէ։

Միջամտություններ և երկրորդ կարծիք

Ներարկումները, հոդի լվացումը, արթրոսկոպիան և բաց վիրահատությունը տարբեր խնդիրներ են լուծում ու պահանջում են հստակ ցուցումներ։ Դրանք չեն ընտրում միայն կտկտոցի պատճառով։ Նախ քննարկում են ակնկալվող օգուտը, ռիսկերը, սահմանափակումներն ու դարձելի տարբերակները։ Բարդ որոշման դեպքում օգտակար է երկրորդ կարծիքը։

Միայն հոդի խանգարումը բուժելու համար ատամների հղկումը, պսակները կամ կծվածքի օրթոդոնտիկ փոփոխությունը որպես սովորական առաջին քայլ բավարար հիմնավորում չունեն։ Ատամնաբուժական բուժումը կարող է ունենալ առանձին ցուցումներ, սակայն դրանք պետք է տարբերել հոդային ցավը վերացնելու խոստումից։ Անդառնալի միջամտությունը հատկապես հստակ բացատրություն է պահանջում։

Տնային օգնության սահմաններն ու շտապ նշանները

Չափավոր անհարմարության դեպքում ժամանակավորապես ընտրեք փափուկ սնունդ, խուսափեք մաստակից, ատամները սովորաբար սեղմելուց և բերանը չափազանց լայն բացելուց։ Հանգստի ժամանակ ատամները չպետք է մշտապես սեղմված լինեն։ Հարմար ջերմությունը կամ սառը կոմպրեսը կիրառեք կտորի միջոցով՝ պաշտպանելով մաշկը։ Վատանալու դեպքում դադարեցրեք։ Սա ծանրաբեռնվածությունը նվազեցնելու միջոց է, ոչ թե տնային ախտորոշում։

Շտապ դիմեք օգնության, եթե ծնոտը մնացել է բաց կամ փակ դիրքում, չեք կարողանում ուտել կամ խմել, կամ ախտանշաններն առաջացել են վնասվածքից հետո։ Աճող այտուցը, ջերմությունը, կուլ տալու կամ շնչելու դժվարությունը պահանջում են անհետաձգելի գնահատում։ Մի փորձեք ինքնուրույն ուղղել հոդը։

Քունքի նոր ուժեղ ցավը՝ գլխամաշկի ցավոտությամբ կամ տեսողության փոփոխությամբ, կարող է այլ վտանգավոր պատճառ ունենալ։ Այն մի վերագրեք հոդին և մի սպասեք պլանային այցին։ Եթե ցավը պահպանվում է առանց այդ նշանների, Երևանում պլանավորեք խորհրդատվություն և ճշտեք՝ ով է զբաղվում հոդային ու մկանային դեմքի ցավով։