Ատամների զգայունություն և ճաքեր․ պատճառներ, ախտորոշում և բուժում

Ինչու է առաջանում զգայունությունը

Էմալի տակ գտնվում է մանրադիտակային խողովակներ պարունակող դենտինը, իսկ ատամի ներսում՝ նյարդերով ու անոթներով հարուստ պուլպան։ Պաշտպանիչ շերտի կորստի կամ արմատի մերկացման դեպքում արտաքին գրգռիչները կարող են կարճատև սուր ցավ առաջացնել։ Սա կոչվում է դենտինի գերզգայունություն, սակայն նախ պետք է բացառել կարիեսը, լիցքի անհերմետիկությունը և պուլպայի բորբոքումը։

Բժշկին ավելի օգտակար է նկարագրել զգացողությունները, քան հայտնել ինքնուրույն որոշած ախտորոշում․ որ ատամն է արձագանքում, ինչին, որքան է ցավը տևում և արդյոք սկսվում է ինքնաբերաբար։ Հարևան ատամների նման ցավերը կարող են տարբեր պատճառներ ունենալ։ Լուսանկարով հնարավոր չէ վստահորեն որոշել արատի խորությունն ու ատամի ներսի հյուսվածքների վիճակը։

Սեպաձև արատը, բեկորի պոկվելը և ճաքը տարբեր են

Սեպաձև արատը ատամի վզիկի շրջանում կարծր հյուսվածքների կորուստ է՝ սովորաբար առանց կարիեսի։ Հատվածը կարող է զգայուն լինել, բայց խորշի ձևը միայնակ չի բացահայտում պատճառը։ Բժիշկը գնահատում է մեխանիկական մաշվածության, թթուների ազդեցության և այլ գործոնների համադրությունը։ Ամեն արատ անմիջապես լիցքավորելու կարիք չկա․ կարևոր են գանգատները, առաջընթացն ու մնացած հյուսվածքների ամրությունը։

Բեկորի պոկվելը եզրի կամ թմբիկի մի մասի կորուստ է։ Ճաք կարող է լինել նաև առանց տեսանելի բեկորի կորստի։ Միայն էմալում սահմանափակված մակերեսային գծերը հաճախ ցավ չեն առաջացնում, իսկ խոր ճաքը կարող է ընդգրկել դենտինն ու պուլպան։ Ատամի երկատման դեպքում առաջանում են առանձին հատվածներ, և այն ամբողջությամբ պահպանել սովորաբար հնարավոր չէ։ Այս վիճակները տարբերակում է ատամնաբույժը։

Ռիսկի գործոնները դեռ ախտորոշում չեն

Վնասվածքը, կարծր առարկաներ կրծելու սովորությունը, մեծ հին վերականգնումներն ու ավելորդ ծանրաբեռնվածությունը կարող են նպաստել վնասմանը։ Թթուների ազդեցությունն ու խոզանակի չափազանց ուժեղ ճնշումը մասնակցում են հյուսվածքների կորստին։ Ատամների կրճտոցը կամ սեղմումը քննարկեք առանձին․ պաշտպանիչ կապպան ընտրվում է գնահատումից հետո, ոչ միայն սառից զգայունության հիման վրա։

«Ատամը ճաքել է ջերմաստիճանի փոփոխությունից» եզրակացությունը չի փոխարինում հետազոտմանը։ Մեծ լիցքն ինքնին հեռացման ցուցում չէ։ Կանխատեսման համար կարևոր են վնասման տեղը, մնացած հյուսվածքներն ու ատամի հենարանը, ոչ միայն ցավի ուժգնությունը։ Ցավի բացակայությունն էլ չի երաշխավորում, որ խնդիր չկա։

Ինչը կարելի է հետևել, և երբ է պետք զննում

Որոշ միջամտություններից հետո հնարավոր է ժամանակավոր զգայունություն, եթե այն համապատասխանում է բժշկի բացատրած վերականգնման ընթացքին և աստիճանաբար նվազում է։ Բոլորի համար նույն «նորմալ» ժամկետը չկա․ այն կախված է միջամտությունից։ Նոր, ուժեղացող կամ կրկնվող ցավն ինքնաբերաբար մի վերագրեք սովորական զգայունությանը։

Կծելիս կամ ճնշումը թուլացնելիս ցավը, ջերմաստիճանից երկարատև արձագանքը, ինքնաբերաբար կամ գիշերը սկսվող ցավը պահանջում են զննում։ Առանձին վերցրած՝ այս նշանները ճաք չեն հաստատում։ Մի փորձարկեք ատամը՝ բազմիցս ընկույզ կամ սառույց ծամելով․ նման փորձը կարող է խորացնել վնասումը։

Ինչպես է կատարվում ախտորոշումը

Բժիշկը ճշտում է գանգատները, վերջին բուժումն ու վնասվածքները, ապա գնահատում ատամները, լիցքերը, լնդերն ու կծվածքը։ Ըստ անհրաժեշտության կիրառում է խոշորացում ու լուսաթափանցում, զգուշավոր կծման փորձ, պուլպայի ջերմային կամ այլ զգայունության թեստեր, շարժունակության ստուգում և ատամի շուրջ զոնդավորում։ Արդյունքները համադրում են․ մեկ թեստը ամբողջական պատկեր չի տալիս։

Ռենտգենյան պատկերը կարող է ցույց տալ կարիես, արմատի շուրջ փոփոխություններ և ցավի այլ պատճառներ, սակայն բարակ ճաքը կարող է չերևալ։ Կոնաձև ճառագայթով համակարգչային տոմոգրաֆիան նշանակվում է կոնկրետ կլինիկական հարցի համար և չի բացառում բոլոր ճաքերը։ Երբեմն գնահատման համար անհրաժեշտ է հեռացնել հին վերականգնումը՝ նախապես քննարկելով ռիսկերն ու հաջորդ քայլերը։ Անորոշությունը կարող է պահանջել հսկողություն կամ էնդոդոնտիստի խորհրդատվություն։

Բուժում․ պաշտպանել հյուսվածքները և վերացնել պատճառը

Հաստատված դենտինային գերզգայունության դեպքում քննարկում են նուրբ հիգիենան, զգայունությունը նվազեցնող միջոցներն ու մակերեսի մասնագիտական պաշտպանությունը։ Արատի դեպքում հնարավոր է հերմետիկացում կամ վերականգնում։ Կարևոր է նաև գնահատել մաշվածության գործոնները․ միայն լիցքը փոխելը միշտ չէ, որ լուծում է խնդիրը։

Պոկված հատվածը վերականգնում են՝ հաշվի առնելով չափն ու ծանրաբեռնվածությունը․ հնարավոր են պահպանված բեկորի ամրացում, կոմպոզիտային վերականգնում, ներդիր կամ պսակ։ Ճաքի դեպքում թմբիկների ծածկումը կարող է սահմանափակել դրանց շարժումը։ Պուլպայի վնասման դեպքում բժիշկը գնահատում է այն պահպանելու կամ արմատախողովակները բուժելու անհրաժեշտությունը։ Միայն զգայունությունը պուլպան հեռացնելու ինքնաբերական ցուցում չէ։

Արմատի ճաքը, խոր տարածվող վնասումը կամ երկատումը կարող են վերականգնման կանխատեսումը վատացնել և հեռացման անհրաժեշտություն առաջացնել։ Երբեմն քննարկվում է բազմարմատ ատամի մի մասի պահպանումը։ Ճաքը ոսկրի նման չի սերտաճում․ նույնիսկ պսակն ու խողովակների բուժումը չեն երաշխավորում, որ այն չի տարածվի։ Պլանը պետք է ներառի այլընտրանքները, սահմանափակումները, հսկողությունն ու անհաջողության դեպքում քայլերը։

Մինչև այցը և վերականգնումից հետո

Նվազեցրեք կասկածելի ատամի ծանրաբեռնվածությունը, խուսափեք կարծր սննդից ու ցավ առաջացնող ջերմաստիճաններից։ Շարունակեք զգուշորեն մաքրել փափուկ խոզանակով և ֆտոր պարունակող մածուկով։ Մի օգտագործեք կենցաղային սոսինձ, մի հղկեք եզրը և դեղահաբ մի դրեք լնդին։ Պոկված բեկորը կարելի է պահել կաթի կամ սեփական թքի մեջ՝ մաքուր տարայով, և տանել բժշկի․ այն ամրացնելու հնարավորությունը կորոշվի զննման ժամանակ։

Բուժումից հետո ճշտեք՝ երբ կարելի է այդ կողմով ծամել, ինչպես մաքրել վերականգնված հատվածը և որ նշանների դեպքում կապվել կլինիկայի հետ։ Եթե նոր վերականգնումը խանգարում է ատամները փակելուն կամ ցավն ուժեղանում է, անհրաժեշտ է վերահսկիչ այց։ Տնային խնամքը չի փոխարինում ճաքի կայունացմանը կամ վարակի բուժմանը։

Երբ է պետք շտապ օգնություն

Ուժեղ ցավը, լնդի կամ դեմքի այտուցը, ջերմությունը, թարախային համն ու բերանը բացելու դժվարությունը պահանջում են շտապ ատամնաբուժական գնահատում։ Շնչելու կամ կուլ տալու դժվարության, արագ մեծացող արտահայտված այտուցի կամ աչքի շուրջ այտուցի դեպքում անհրաժեշտ է անհետաձգելի բժշկական օգնություն։ Մի սպասեք գրանցման ձևի պատասխանին։

Եթե Երևան եք գալիս սահմանափակ ժամանակով, նախապես հայտնեք մեկնելու օրը և բերեք հին նկարները։ Խնդրեք հսկողության պլան ու փաստաթղթերի պատճեններ․ վերջնական վերականգնումն ու ախտանշանների գնահատումը երբեմն մի քանի այց են պահանջում։ Հոդվածը տեղեկատվական է, ախտորոշում կամ դեղորայքի նշանակում չէ։ Չի հայտարարվում, որ այն անցել է բժշկի կողմից ստուգում։