Սնունդ, ըմպելիքներ և ատամների առողջություն․ հիմնական ուղեցույց

Ինչն է իրականում ազդում ատամների վրա․ կարճ գործնական պատասխան

Սննդակարգը ատամների վրա ազդում է մի քանի մեխանիզմով։ Ատամնափառի բակտերիաները սննդի ու ըմպելիքների ազատ շաքարներն օգտագործում են և թթուներ են արտադրում։ Երբ այդ դրվագները հաճախ են կրկնվում, ատամի մակերեսը չի հասցնում վերադառնալ ավելի չեզոք միջավայրի։ Առանձին ազդեցություն ունեն սննդային թթուները․ դրանք կարող են փափկեցնել ատամի մակերեսային շերտը նույնիսկ շաքար չպարունակող ըմպելիքներում։ Մի խնձորը, մի բաժակ սուրճը կամ մեկ աղանդերը ինքնուրույն չեն որոշում արդյունքը․ ավելի կարևոր են ընդհանուր ռեժիմն ու բերանի խոռոչի վիճակը։

Գործնական նպատակը ջուրը սովորական հիմնական ըմպելիք դարձնելն է, քաղցր կամ թթու ըմպելիքը ժամերով չերկարացնելը, մշտական «կտցոցների» փոխարեն կանոնավոր սնվելը և հիգիենան պահպանելը։ Մի նշանակեք ինքներդ ձեզ սննդակարգ, դեղեր կամ հավելումներ ատամների համար։ Կարիեսի, լնդերի բորբոքման, ռեֆլյուքսի, բերանի չորության, օրթոդոնտիկ կառուցվածքների կամ հատուկ սննդակարգի դեպքում ընդհանուր խորհուրդները պետք է ճշտել առերես խորհրդատվությամբ։

• Քաղցրն օգտակար է գնահատել ատամների հետ շփումների հաճախականությամբ, ոչ միայն չափաբաժնով։
• Ջուրը հարմար է ընտրել ուտելուց և հատկապես թթու կամ գունավորող ըմպելիքներից հետո։
• Մրգերն ու այլ թթու մթերքները պետք չէ «չարացնել»․ ավելի խելամիտ է դրանք ուտել հիմնական ճաշի հետ, ոչ թե ամբողջ օրը քիչ-քիչ։
• Ֆտոր պարունակող մածուկով օրը երկու անգամ մաքրելը կանխարգելման հիմք է և չի փոխարինվում սննդով։

Քաղցր, օսլա և միջանկյալ սնունդ․ ինչու հաճախականությունն է հաճախ կարևոր

Ազատ շաքարներ են սննդի մեջ արտադրողի, խոհարարի կամ մարդու կողմից ավելացված շաքարները, ինչպես նաև մեղրի, օշարակների և մրգահյութերի շաքարները։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը բարձր սպառումը կապում է կարիեսի հետ։ Սա չի նշանակում, որ ամեն քաղցր մթերք անմիջապես կարիես է առաջացնում․ ռիսկը կազմվում է հաճախականությունից, հիգիենայից, ֆտորիդից, թուքից, առկա վնասումներից և անհատական գործոններից։

Հաճախ աննկատ է այն ռեժիմը, երբ քաղցր սուրճը, թեյը, հյութը, լիմոնադը, կոնֆետը կամ թխվածքը ուղեկցում են ամբողջ աշխատանքային օրվան։ Յուրաքանչյուր նոր շփում կարող է երկարացնել թթվային փուլը։ Ավելի իրատեսական քայլ է քաղցրը թողնել հիմնական սննդի հետ, այն քաղցր ըմպելիքով չուղեկցել և ավարտից հետո ջուր ընտրել։ Այս սկզբունքը երեխաների և մեծահասակների համար ավելի օգտակար է, քան «արգելված» մթերքների խոստումը։

Թթուներ, թուք և ջուր․ հարցը միայն շաքարը չէ

Էրոզիան ատամի կոշտ հյուսվածքների քիմիական լուծումն է թթուներով, որոնք բակտերիաները չեն ստեղծել։ Գազավորված ըմպելիքների, թթու սպորտային ըմպելիքների, որոշ հյութերի, թթու կոնֆետների հաճախակի օգտագործումը և ըմպելիքը բերանում երկար պահելու սովորությունը բարձրացնում են ծանրաբեռնվածությունը։ Նույնիսկ շաքար չպարունակող տարբերակը կարող է թթու լինել։ Ցիտրուսները, հատապտուղները, լոլիկն ու սննդարար այլ մթերքները պետք չէ բացառել․ ավելի անվտանգ է դրանք ներառել ճաշի մեջ, ոչ թե օրը բազմաթիվ առանձին թթու դրվագներ ստեղծել։

Թուքը նոսրացնում և բուֆերացնում է թթուները, այդ պատճառով բերանի չորությունը կարևոր է։ Այն կարող են ուժեղացնել որոշ դեղեր, ջրազրկումը, ծխելը, բերանով շնչելը և որոշ հիվանդություններ։ Եթե չորությունը մշտական է, դժվար է կուլ տալ չոր սնունդը, համը փոխվել է կամ սնունդն ավելի հաճախ է կպչում ատամներին, արժե հարցը քննարկել ատամնաբույժի և անհրաժեշտության դեպքում բուժող բժշկի հետ։ Նշանակված դեղերը ինքնուրույն մի դադարեցրեք։

Թթու ըմպելիքից կամ սննդից հետո կարելի է բերանը ջրով ողողել։ Անմիջապես ուժեղ մաքրումը փափկած մակերեսի համար միշտ չէ, որ լավ ընտրություն է․ ավելի հարմար է սպասել սովորական մաքրման ժամանակին։ Էրոզիայի, ռեֆլյուքսի, փսխման կամ արտահայտված զգայունության դեպքում խորհուրդները անհատական են։

Սուրճ, թեյ, գինի և գունավորում․ գույնը մի շփոթեք հիվանդության հետ

Սուրճն ու թեյը կարող են մակերեսային գունանյութ թողնել, իսկ քաղցր օշարակները և շաքարի հաճախակի ավելացումը լրացուցիչ կարիեսի ռիսկ են ստեղծում։ Միայն ատամների երանգով հնարավոր չէ որոշել էմալի վիճակը, կարիեսը կամ սպիտակեցման անհրաժեշտությունը։ Եթե գույնը բծերով է փոխվել, մակերեսը կոշտ է, առաջացել է զգայունություն կամ մուգ գոտի, խնդիրը տնային միջոցներով չքողարկեք և ցույց տվեք բժշկին։

Թթու ալկոհոլային, էներգետիկ և գազավորված ըմպելիքները չեն դառնում անվտանգ միայն շաքար չպարունակելու պատճառով։ Ամենօրյա ընտրության համար ավելի օգտակար է նայել ոչ թե «բնական» գովազդային բառին, այլ օգտագործման հաճախականությանն ու ձևին։ Ըմպելիքը բերանում մի ողողեք և թթու մթերքները «տնային սպիտակեցման» համար մի օգտագործեք․ կիտրոնը, քացախը և հղկող խառնուրդները կարող են վնասել ատամի մակերեսը։

• Գունավորող կամ թթու ըմպելիքները խմեք մեկ դրվագով, ոչ թե ամբողջ օրը քիչ-քիչ։
• Շաքարը ինքնաբերաբար մի ավելացրեք․ նախ գնահատեք սովորությունն ու համը առանց դրա։
• Ըմպելիքից հետո ընտրեք ջուր, ոչ թե ագրեսիվ տնային սպիտակեցում։
• Մասնագիտական մաքրումը և երանգի փոփոխումը քննարկվում են զննումից հետո, հատկապես զգայունության կամ վերականգնումների դեպքում։

Հատուկ իրավիճակներ․ երեխաներ, կառուցվածքներ, բուժում և սահմանափակումներ

Երեխաների դեպքում ըմպելիքների և միջանկյալ սննդի ռեժիմը հատկապես կարևոր է․ շշով քաղցր հեղուկը, հյութի կամ քաղցր թեյի երկարատև խմելը ատամներին բազմաթիվ կրկնվող շաքարային շփումներ են տալիս։ Ծնողներին օգտակար է մանկական ատամնաբույժի հետ քննարկել հիգիենան, ֆտորիդն ու անհատական ռիսկը, ոչ թե սոցիալական ցանցերի խորհուրդներով առաջնորդվել։ Եթե երեխան ցավ է նշում, հրաժարվում է ծամելուց, այտուց կամ ջերմություն ունի, անհրաժեշտ է առերես բժշկական գնահատում։

Բրեկետների, կապպաների, պսակների, կամուրջների, իմպլանտների կամ շարժական պրոթեզների դեպքում սնունդը չի վերացնում խնամքի հատուկ կանոնները։ Կպչուն սննդի մնացորդները կարող են կուտակվել կառուցվածքի շուրջ, իսկ շատ կոշտ սնունդը երբեմն վնասում է առանձին տարրերը։ Ճշգրիտ սահմանափակումները կախված են կառուցվածքից և բուժման փուլից, ու դրանք տալիս է այն թիմը, որը կառուցվածքը տեղադրել է։ Վիրահատական միջամտությունից հետո հետևեք միայն հետվիրահատական ցուցումներին, ոչ թե համացանցի ընդհանուր մենյուին։

Շաքարախտի, սննդային վարքի խանգարումների, ռեֆլյուքսի, հղիության, թքարտադրության նվազման կամ սահմանափակող սննդակարգի դեպքում սնունդն ու բերանի առողջությունը լավ է քննարկել համապատասխան մասնագետի հետ։ Հոդվածը նախատեսված չէ բուժական սննդակարգ նշանակելու համար և չի փոխարինում էրոզիայի կամ չորության պատճառի ախտորոշմանը։

Երբ սովորությունների փոփոխությունը բավարար չէ և պետք է խորհրդատվություն

Կանխարգելումն ավելի արդյունավետ է, քանի դեռ խնդիրը տեսանելի չի դարձել, ուստի կանոնավոր զննումներն օգնում են նկատել վաղ փոփոխությունները։ Մի սպասեք ատամի ցավի, սառը, տաք կամ քաղցրի նկատմամբ զգայունության, տեսանելի խոռոչի, կոտրվածքի, առանձին ատամի գույնի փոփոխության, լնդերի բորբոքումով տհաճ հոտի, արյունահոսության, այտուցի, ջերմության կամ բերանի չորության դեպքում։ Այս նշանները տարբեր պատճառներ կարող են ունենալ և թույլ չեն տալիս ինքնուրույն ախտորոշում դնել։

Երևանում խորհրդատվության ժամանակ օգտակար է անկեղծ նկարագրել ըմպելիքների, միջանկյալ սննդի, տնային հիգիենայի ռեժիմը, դեղերը, ռեֆլյուքսը և վերջին միջամտությունները։ Հարցրեք՝ կան արդյոք կարիեսի, էրոզիայի կամ բորբոքման նշաններ, որ սովորություններն են կարևոր հենց ձեզ համար և ինչպես կիրառել խնամքի միջոցները։ Դեմքի կամ պարանոցի արագ աճող այտուցի, շնչառության կամ կուլ տալու դժվարացման դեպքում անհրաժեշտ է շտապ բժշկական օգնություն՝ տեղական կանոններին համապատասխան։