Դեմքի և ծնոտի վնասվածք․ ինչ անել մինչև բժշկին դիմելը

Նախ գնահատեք շտապությունը

Ստուգեք՝ մարդը նորմա՞լ է շնչում, գիտակի՞ց է, կարո՞ղ է խոսել ու կուլ տալ։ Ուժեղ հարվածից հետո գիտակցության կորուստը, փսխումը, սաստիկ գլխացավը կամ տեսողության փոփոխությունը շտապ բժշկական գնահատման պատճառ են։ Բերանի, պարանոցի կամ աչքի շրջանի արագ մեծացող այտուցը նույնպես չի կարելի թողնել հերթական այցին։

Եթե վիճակը կայուն է, բայց կծվածքը փոխվել է, ծնոտը դժվար է շարժվում, շրթունքը կամ այտը թմրել է, ատամը դուրս է ընկել կամ դեմքի ձևը փոխվել է, շտապ կազմակերպեք զննում։ Փոքր կոտրված եզրը ևս պետք է ցույց տալ ատամնաբույժին. եթե ախտանիշներն աճում են, դիմելու ժամկետը փոխվում է։

• Անհապաղ օգնություն՝ դժվար շնչառություն կամ կուլ տալ, ուժեղ արյունահոսություն, գիտակցության կորուստ, տեսողության վատացում։
• Նույն օրը գնահատում՝ փոխված կծվածք, դուրս ընկած մշտական ատամ, արտահայտված ցավ կամ այտուց։
• Պլանային զննում՝ փոքր վնասում առանց վտանգավոր նշանների. վատանալու դեպքում մի սպասեք։

Անվտանգ քայլեր մինչև զննումը

Թեթև սալջարդի դեպքում կարելի է սառը թրջոց դնել կտորի միջով՝ առանց ցավոտ հատվածը սեղմելու։ Փափուկ հյուսվածքի արյունահոսության դեպքում մաքուր անձեռոցիկով զգուշորեն սեղմեք վերքը։ Հնարավոր կոտրվածքի դեպքում սահմանափակեք ծնոտի շարժումը և մի փորձեք ստուգել ոսկրի ամրությունը։

Դուրս ընկած մշտական ատամը բռնեք միայն պսակից և արմատը մի շփեք։ Եթե անվտանգ է և ատամը հեշտ է տեղավորվում, կարելի է զգուշորեն վերադարձնել այն. հակառակ դեպքում պահեք խոնավ՝ կաթի կամ սեփական թքի մեջ, և շուտ դիմեք ատամնաբույժի։ Կաթնատամը տեղը մի դրեք։ Գլխի վնասվածքի կամ շնչառության վտանգի դեպքում առաջնահերթ է շտապ բժշկական օգնությունը։

Ինչից խուսափել

Ուժով մի ուղղեք ծնոտը, մի սեղմեք տեղաշարժված ոսկորը և ինքնուրույն մի հեռացրեք խորքում մնացած առարկան։ Արագ աճող այտուցը մի տաքացրեք ու մի բացեք։ Ցավի ժամանակավոր թուլացումը չի բացառում լուրջ վնասումը։

Հակաբիոտիկ կամ ցավազրկող մի ընտրեք հոդվածի հիման վրա. բժիշկը հաշվի է առնում ախտորոշումը, հակացուցումները և մյուս դեղերը։ Վնասված ատամն ինքնուրույն մի հեռացրեք։ Եթե միջամտություն է նախատեսվում, սնվելու և խմելու վերաբերյալ անհատական ցուցումներ կտա բուժող թիմը։

Ինչպես են պարզում վնասման պատճառը

Բժիշկը կհարցնի հարվածի հանգամանքների կամ վարակի ընթացքի, ախտանիշների սկսվելու ժամի, գիտակցության կորստի, կծվածքի փոփոխության, դեղերի և ուղեկցող հիվանդությունների մասին։ Զննում են ատամները, փափուկ հյուսվածքները, զգացողությունն ու ծնոտի շարժումները։ Կոտրվածքի կամ խորացող վարակի կասկածի դեպքում ըստ ցուցման ընտրում են ռենտգեն հետազոտություն կամ համակարգչային տոմոգրաֆիա։

Սալջարդը, կոտրվածքը, ատամի վնասումը և վարակը տարբեր մոտեցումներ են պահանջում։ Մեկ ատամի վնասումը կարող է վարել ատամնաբույժը, իսկ բարդ դեմքային վնասվածքը կամ վտանգավոր այտուցը կարող են պահանջել ծնոտադիմային թիմ և հիվանդանոց։ Լուսանկարով վերջնական ախտորոշում անել հնարավոր չէ։

Բուժման տարբերակներն ու սահմանները

Ըստ վնասման՝ ատամը կարող են վերականգնել կամ կայունացնել, մշակել վերքը, իսկ կոտրվածքը՝ հսկել կամ ֆիքսել։ Վարակի բուժումը ենթադրում է պատճառի վերացում, երբեմն՝ վիրաբուժական դրենավորում և հիվանդանոցային հսկողություն։ Ամեն կոտրվածք վիրահատություն չի պահանջում, և ամեն վնասված ատամ հնարավոր չէ պահպանել։

Որոշումը կախված է ոսկրային բեկորների դիրքից, ֆունկցիայից, ատամների վիճակից, վարակի վտանգից և ընդհանուր առողջությունից։ Քննարկեք այլընտրանքները, հսկողության պլանը և վատացման նշանները։ Ախտանիշների ուժեղանալու դեպքում նույնիսկ առաջին զննումից հետո կարող է նոր գնահատում պահանջվել։

Ինչ պատմել բժշկին և երբ կրկին դիմել

Գրի առեք վնասվածքի ժամը և հանգամանքները, այտուցի փոփոխությունը, գիտակցության կորստի կամ տեսողության խնդիրների առկայությունը, ալերգիաները և ընդունվող դեղերը։ Վերքի դեպքում նշեք պատվաստումների վերաբերյալ հայտնի տեղեկությունը։ Վերցրեք նախկին նկարներն ու բժշկական փաստաթղթերը։ Եթե Երևանում ժամանակավորապես եք, նախապես ճշտեք հետագա հսկողության և փաստաթղթերի ստացման կարգը։

Սկզբնական օգնությունից հետո որոշ ցավոտություն հնարավոր է, սակայն աճող այտուցը, ջերմությունը, ուժեղացող ցավը, նոր թմրածությունը, տեսողության վատացումը կամ բերանը բացելու, կուլ տալու և շնչելու դժվարությունը պահանջում են կրկին դիմել՝ չսպասելով նշանակված օրվան։ Նյութը տեղեկատվական է և չի փոխարինում անձնական զննմանը։